Nooit meer oeverloos zoeken naar een serie of podcast

Sinds een paar maanden host ik afwisselend met collega-journalist Atze de Vrieze de VPRO Koos podcast. Elke vrijdag bespreken we één onmisbare mediatip om te kijken of te luisteren, samen met een van onze experts. Ook nodigen we maandelijks een zogenaamde Vriend van Koos uit, een bekende mediamaker, die de ultieme tip met ons, en de luisteraar, deelt.

Om je een idee te geven: ik sprak bijvoorbeeld Marjolijn van Heemstra over de prachtige gedichten van Tracy K. Smith (en Marjolijns nieuwe boek In lichtjaren heeft niemand haast) en Hay Kranen over zijn liefde voor internet, kreeg van onze expert Alex uitgelegd waarom The Office US de best gestreamde serie van 2020 was, en liet me overtuigen te luisteren naar een podcastserie over de duistere geschiedenis van de Chippendales en te kijken naar mogelijk de beste serie van het jaar (It’s a sin).

Beluister de nieuwste afleveringen via onze site, of natuurlijk via je favoriete podcastapp.

(Ook leuk: podcast VINK, die podcasts beoordeelt, is er ook enthousiast over. Ware podcastception, voor de liefhebber.)

Foto: Merlijn Doomernik

Fan van Fran (en jij straks ook)

Je hoeft ‘m niet te bingen, nee, zo’n serie is het niet, maar lees mijn stuk uit VPRO Gids hieronder (of *klik*) en kijk daarna bijvoorbeeld de eerste twee afleveringen van Pretend It’s A City (Netflix) met de meest charmante knorpot aller tijden. Fran Lebowitz dus, New Yorks wandelende culturele archief. Gefilmd door haar goede vriend Martin Scorsese. Thank me later.

Eindelijk zichzelf

Tofik Dibi is bestuursadviseur in Amsterdam Nieuw-West en maakt boeken, theater en tv. Bovenal is hij eindelijk zichzelf. Presentator Clarice Gargard geeft hem drie uur lang de ruimte.

– luister nu naar het marathoninterview van Clarice Gargard met Tofik Dibi –

Met een Twitteraccount én temperament bindt de woke Kawtar online de strijd aan tegen ongelijkheid. Binnen een mum van tijd groeit ze uit tot Nederlands meest invloedrijke activist. De prijs die ze daarvoor moet betalen ziet ze echter niet aankomen.’

Wie alleen al de achterflap leest van zijn laatste boek Het monster van wokeness, concludeert: Tofik Dibi (1980) is na zijn vertrek uit de nationale politiek nog lang niet uitgepraat over Nederland. Nog altijd is hij maatschappijkritisch, maar dan in een andere vorm. Het boek brengt een ode aan het activisme van de afgelopen jaren, aan de zogeheten social justice warrior (sjw’er) die een bewonderenswaardige strijd voert voor gelijkheid.

Dibi kent dat wereldje goed genoeg om een realistische inkijk te kunnen geven; de personages zijn gebaseerd op mensen die hij persoonlijk kent. En hij weet dat dit activisme soms ook doorschiet. Zich in plaats van op de echte vijand, op minder kwaadwillende twitteraars richt, die best iets willen leren, maar volgens sjw’ers nooit woke genoeg zullen zijn. ‘Geruzie op de vierkante meter,’ zei Dibi hier eerder over in een interview, terwijl er echt wel momentum is om de grotere vraagstukken op het gebied van ongelijkheid aan te pakken. En toch: Dibi’s protagonist mag dan nietsontziend zijn, veel van de kenteringen in Nederland hebben we volgens hem juist te danken aan activisten als Kawtar.

Bij het ene noch bij het andere horen en vanaf de zijlijn scherp kunnen observeren, Dibi weet als geen ander hoe het is om tussen verschillende werelden te bewegen. In 2015, drie jaar nadat hij stopte als Kamerlid bij GroenLinks, maakte hij bekend homoseksueel te zijn. Uit de kast komen tijdens zijn politieke carrière was geen optie, vertelde hij destijds in interviews. Lang wist hij niet hoe dat moest: homo zijn, én moslim. Laat staan wat het betekende voor zijn politieke profiel. Over zijn politieke carrière, zijn worsteling met homoseksualiteit en de Marokkaanse gemeenschap debuteerde hij datzelfde jaar met het autobiografische ‘Djinn’, een verhaal over een man die zichzelf wel wil zijn, maar de contouren daarvan altijd alleen met potlood durfde te schetsen.

Ook in Tofik Dibi lijkt inmiddels iets gekenterd. Naast boeken schrijft hij voor theater (de voorstelling ‘Melk en dadels’, samen met regisseur Daria Bukvić en Rose Stories), en hij maakte samen met filmmaker Willem Timmers een documentaire over mannelijkheid in de gayscene. En dat allemaal zonder de maatschappelijke realiteit uit het oog te verliezen: in het dagelijkse leven adviseert Dibi voorzitter Emre Ünver in het Amsterdamse stadsdeel Nieuw-West. Waar ook genoeg ongelijkheid bestreden dient te worden, misschien wel juíst op de vierkante meter.

Journalist Clarice Gargard, die zelf ook de nodige ervaring heeft met activisme, onderhield zich een Marathoninterview lang met Tofik Dibi.

Profiel Tofik Dibi – verschenen in VPRO Gids #51-52 (19 december 2020 t/m 1 januari 2021)

Illustratie: Sjoukje Bierma

Ik wil het woord ‘restjesverwerking’ nooit meer horen

Dat je soms iets leest en gewoon niet weet waar je moet beginnen. De Moderne Manieren-column in dagblad Trouw van ‘etiquette-specialist’ Beatrijs Ritsema van zondag 29 november, is me er eentje. Nu ja, lees eerst zelf maar:



Ik heb toch maar wat getikt over deze column:

Ik was acht en bracht een vriendinnetje mee naar huis. Mijn Macedonische opa was op dat moment even bij ons in Nederland. In een vrij kansloze poging bijdehand te zijn, zei ik tegen mijn vriendinnetje dat ze geen hoi tegen mijn opa hoefde te zeggen, omdat hij haar toch niet verstond. Ik kan deze herinnering moeiteloos oprakelen, omdat ik mijn moeders strenge berisping en de pijn in mijn bovenarm nooit meer ben vergeten. Net als alle keren dat mijn moeder, sinds haar twintigste in Nederland, buren en kennissen bleef uitnodigen en ontvangen, terwijl de uitnodiging aan andere zijde pijnlijk vaak uitbleef. 

Beatrijs Ritsema’s column over Syrische buren die steeds eten komen brengen, en hoe je daarop dient te reageren, las ik dan ook met stijgende verbazing. Met de vraag was weinig mis, hoewel de briefschrijver er verstandiger aan had gedaan iemand aan te spreken met meer kennis van de Arabische cultuur. Of überhaupt van cultuur. ‘Single man van 57’ schrijft dat hij al drie keer een bord warm eten kreeg (‘hartstikke leuk’), en een relatie wil aangaan met zijn Syrische buren die hem als nieuwkomer in de straat hebben verwelkomd. Wel vindt hij het lastig dat ze niet goed Nederland spreken, en zijn ‘tegengeschenk’ onhandig aannamen. 

De luxe van het ongemak. Dat zo’n gezin uit Syrië in Nederland belandt – je leest vast weleens een krant, je kent de mogelijke redenen – en dat ongemak dan eigenlijk het grootste obstakel blijkt te zijn. Nu lijkt deze briefschrijver me oprecht, en hoop ik dat hij over dat ongemak heenstapt, desnoods met een taalapp in de hand. Dat hij glimlacht, buiginkjes maakt als blijk van dank (als Nederlanders Japanners nadoen, kunnen ze altijd heel goed buigen) en ook non-verbaal duidelijk maakt: we zien wel, want wat hebben we ook eigenlijk te verliezen?

Het delen van eten afdoen als ‘restjesverwerking’; alleen al door die term stonden mijn nekharen overeind. Naast pertinente onzin – in veel niet-Nederlandse culturen is eten delen een hoog goed; dat degraderen tot ‘restjes’ is respectloos – getuigt het ook van horkerige ondankbaarheid en onkunde om dit gebaar weg te zetten als onbeduidend, iets waar ‘geen extra moeite aan is besteed’.

Maar het stuitende zit hem ook in hoe de briefschrijver wordt gerustgesteld: u hoeft niets terug te doen (hoor!), blijf vooral de botte Nederlander die u geleerd was te zijn. Irritant, hoe ze contact proberen te maken, zonder eerst de taal volledig machtig te zijn. Kunnen ze niet integreren in stilte, zonder ons daarmee lastig te vallen?

Jawel hoor, schrijft Ritsema op paternalistische toon. ‘Als de ouders nauwelijks Nederlands spreken, heeft het weinig zin om hen bij u thuis op de koffie uit te nodigen. Een gesprek is dan toch niet mogelijk.’ Een onthutsend dieptepunt in een toch al naar spruitjeslucht ruikende jaren vijftig-column. Weinig zin? Hoe denkt Ritsema dat integratie precies werkt?

Die werkt volgens mij twee kanten op, en begint misschien wel bij dat door velen zo gekoesterde ‘naoberschap’: het delen van eten, miscommunicatie en daar hartelijk om kunnen lachen, het vertrouwde gevoel te weten dat, ook al zijn familieleden nu ver weg en onbereikbaar, er altijd nog buren zijn die je niet vergeten. Ongemak is slechts het eerste maar gelukkig ook het makkelijkst te nemen obstakel naar een samenleving waarin single mannen van 57 en Syrische gezinnen elkaar hard nodig zullen hebben.



Gaat Honeyland een Oscar winnen? Ik mocht speculeren bij BNR Perestrojkast

🎧 luister meteen: podcast BNR Perestrojkast


BNR Perestrojkast is de enige echte podcast van BNR over Midden- en Oost-Europa. En daar mocht ik praten over twee van mijn favoriete dingen: documentaires en Macedonië. Jawel: Honeyland. Als die film een van de twee nominaties (beste buitenlandse film en beste documentaire) gaat verzilveren tijdens de Oscars zondag… dan knap ik uit elkaar van trots, dat begrijp je wel. Maar goed. Zover is het nog niet. En de concurrentie is groot (For Sama in de categorie docu – oef, Parasite in de categorie buitenlands – nóu.)

Hoe het ook gaat lopen: deze wil je niet missen. Onder het mom van, meedoen is belangrijker dan winnen: kijken is belangrijker dan niet kijken. Doe het. (Ook als je niet van bijen of Oost-Europa houdt.)

Of luister anders dus BNR Perestrojkast, waar ik vertel waarom Honeyland wel of niet een afspiegeling is van Noord-Macedonië, en wat iedere Balkanbaby dagelijks moet eten om gezond en gelukkig te blijven.

(Spoiler: honing.)

En, om dan maar volledig te zijn, even een stukje van Aleksandar Hemon, wiens prachtige boek My Parents: And Introduction / This does nog belong to you ik afgelopen week kocht. Over honing en het leven:

A secret of healthy life was at least a spoonful of honey a day. We used to make fun of our parents and their parental insistence (i.e., nagging) by claiming that they believed that all one needed to raise children properly were two regularly issued orders: ‘You should be studying’ (Bolje bi ti bilo da učiš), which was Mama’s favorite, and ‘Take a little bit of honey’ (Uzmi malo meda), which was what Tata would say whenever any of us was under the weather, or was just craving something sweet. The former covered the mind, the latter the body, and the combination of the two covered everything.

‘Waarom zeg je NÓÓRD-Macedonië?’

Afgelopen vrijdag was ik bij het VPRO-radioprogramma Bureau Buitenland om te praten over all things Noord-Macedonië. Direct nadat ik tweette en insta’de dat ik er zou zitten, stroomden de appjes van vrienden al binnen: ‘Waarom schrijf je NOORD-Macedonië?!’

Ja kijk: die naam ligt dus echt nog een beetje gevoelig.

Luister het hele gesprek hier terug.

Ik besprak die gevoeligheid met presentator Eric Arends, alsook de diepere teleurstelling (en onvrede) die leeft onder Macedoniërs over de naamsverandering die het proces van EU-toenadering had moeten versnellen. Het was premier Zaev die het compromis doordrukte, een concrete stap na al dertig jaar pijnlijk ‘gedoe’ met voornamelijk Griekenland over de naam ‘Macedonië’.

Maar: de EU-onderhandelingen werden eind vorig jaar opgeschort. Met name Nederland, Frankrijk en Denemarken hielden het tegen. Intussen is Zaev afgetreden en zal in april blijken wat voor invloed dit heeft op de verkiezingen in Macedonië, die maand.

Vanuit de onvrede en het anti-westerse sentiment dat in de regio heerst, kwamen we trouwens ook uit bij thema’s die ik behandel in het boek dat ik nu schrijf. Waarover een andere keer meer.

(Helaas kwamen we niet meer toe aan het bespreken van de fantastische documentaire Honeyland, die maar liefst twee Oscarnominaties in de wacht sleepte. Dus tweette ik daar nog even over.)

1987, Macedonië



Yugoslavia: a fascinating blend of all that attracts a traveler to Europe

Is it Greece? No.
Is it the French Riviera? No.
Is it Turkey? Austria? Switzerland? Rome?
No, it’s all Yugoslavia.

Prachtig Kodachrome promofilmpje voor Pan Am Airways uit 1964, via Mitra Nazar.

Dit talent rapt in zes talen

…en is toevallig ook nog eens mijn broertje. Trots!

 

3 gratis online cursussen waar je deze maand nog mee kunt beginnen

Op Coursera, Future Learn en edX staan geweldig veel online cursussen die je, gewoon vanaf de bank of vanuit je bed, kunt volgen. Cursussen over schrijven, programmeren, carrière maken, taal, muziek, de werking van het brein… je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt er online over leren, van docenten van topuniversiteiten wereldwijd. Amerikaans kapitalisme: een geschiedenis – die cursus vind je hier. Het gedrag en het welzijn van kippen? Hier. China’s verleden, heden en toekomst, gegeven door twee professors van de Harvard Extension Schoolhier.

De onderstaande 3 gratis online cursussen zijn van deze maand en hebben alledrie geen instapeisen. Ze duren respectievelijk 6, 4 en 5 weken en zijn helemaal gratis:

This course explores Hip Hop culture’s religious dimensions through its musical language-rap music.

Wat is religie? Wat is hip hop? Zijn deze twee dingen hetzelfde? Overlappen ze? Hoe bespreekt hip hop überhaupt de reden van ons bestaan? De cursus Religion and Hip Hop Culture via edX duurt zes weken.

Start: dinsdag 24 maart
Duur: 6 weken
Tijd: 2 – 5 uur p/wk
Certificaat: Ja – na kleine contributie

Foto: Jack Garofalo/Paris Match via Getty Images.

Everyone is a thinker and a doer. Everyone is entrepreneurial. Turn your ideas into action with this free online course.

Goede ideeën verdienen het om uitgevoerd te worden. Maar waar begin je? Met de cursus The Enterprise Shed: Making Ideas Happen via Future Learn ontwikkel je in vier weken ondernemersinitiatief, onderzoek je waar ideeën vandaan komen (onder de douche? Tijdens een rondje hardlopen in het park?) en hoe je stappen kunt ondernemen om in dát soort omgevingen over te schakelen op je creativiteit, en vervolgens daadwerkelijk je ideeën uit te voeren en te delen.

Start: maandag 30 maart
Duur: 4 weken
Tijd: 3 uur p/wk
Certificaat: Ja

Foto: Bettmann/Corbis. Je ziet Hélène Dutrieu (1877-1961), Belgische vliegenier, ca. 1914. Dutrieu was ook wielerkampioen, stunt motorrijder, autocoureur en ambulancechauffeur tijdens de oorlog. Ze kreeg, geheel terecht, de bijnaam ‘The Human Arrow’.

Everywhere, every day, everybody uses language. There is no human society, no matter how small or how isolated, which does not employ a language that is rich and diverse. This course introduces you to linguistics, featuring interviews with well-known linguists and with speakers of many different languages.

De cursus Miracles of Human Language: An Introduction to Linguistics wordt gegeven door Marc van Oostendorp, hoogleraar aan de Universiteit van Leiden. Wel in het Engels, de voertaal van zo’n beetje alle online cursussen.

Start: maandag 30 maart
Duur: 5 weken
Tijd: 4 – 6 uur p/wk
Certificaat: Ja

Foto: John Albok, Boy reading comics in front of newspaper store, Museum of the City of New York. Gift van Illona Albok Parker.

Serial

Een van de bloggers die ik volg, Joanna Goddard, kon er laatst niet over uit (OH MY GOODNESS IT IS SO SO GRIPPING AND GOOD). Iemand in mijn timeline bekende er inmiddels verslaafd aan te zijn. En met hem duizenden anderen, bleek later, toen ik er meer informatie over opzocht.

Waaraan? Serial. Een wekelijkse podcast waarin een (waar gebeurd) misdrijf tot op de bodem wordt uitgezocht. Door radiomakers.

De premisse:

Baltimore, Maryland, 1999. Hae Min Lee, een populaire bovenbouw-scholiere, verdwijnt op een dag spoorloos. Een maand later wordt ze gevonden in een park. Gewurgd. Haar klasgenoot én ex-vriendje Adnan Syed wordt niet veel later later opgepakt voor moord. Zijn vonnis – levenslang – is grotendeels gebaseerd op het verhaal van één getuige: Jay, zijn vriend die zegt Adnan te hebben geholpen het lichaam van Hae te begraven. Adnan zegt dat hij onschuldig is, maar heeft geen kloppend alibi; hij kan niet vertellen waar hij was op de middag dat Hae Min Lee verdween. Maar iemand anders kan dat wel. Een klasgenoot op Woodlawn High School zegt dat ze weet waar Adnan die bewuste middag was. Het probleem? Ook zij is onvindbaar. 

Klinkt spannend, non? Dat vond Sarah Koenig, journalist en radioproducer bij This American Life, ook toen ze van het verhaal hoorde. Dat was iets meer dan een jaar geleden. In de daaropvolgende maanden stortte ze zich op juridische documenten, aantekeningen van rechercheurs en opnames van verschillende ondervragingen en heeft ze gepraat met iedereen die ze kon vinden die zich ook maar iets kan herinneren over wat er tussen Adnan Syed en Hae Min Lee is gebeurd, vijftien jaar geleden.

Serial is een documentaire, verpakt in een serie. Sarah Koenig vertelde Rolling Stone Magazine onlangs waarom ze voor deze manier van storytelling heeft gekozen:

I hope that people who are listening will feel like they’re learning the particulars of the case in the same manner that I am learning them, so that by the end, it feels like we have all kind of drawn a conclusion together. 

Er is geen vaststaand doel; Sarah heeft geen specifiek einde in gedachten. Haar research loopt niet ver voor de afleveringen uit, dus nee, van manipulatie is geen sprake. “I’m doing it as I go”, aldus Sarah tegen cultuurwebsite Vulture. Dat ze met nieuwe bewijzen kan komen, is mogelijk. Maar Serial wordt niet gemaakt met het idee om Adnans onschuld te bewijzen of juist te kunnen concluderen dat hij daar goed zit, in de gevangenis. Ze heeft geen idee waar het allemaal toe leidt, net als de luisteraar.

It’s not even so much that I have a legal verdict in mind; it’s more like how I would want to feel after reading a book. The sensation of thinking, “Wow, I got deep inside this thing, and I learned everything I could about it” — there’s a satisfaction to that.

Dat de zaak gecompliceerd is, ontdekte Sarah toen ze dieper het verhaal in werd gezogen. Van de middelbare school, de wisselende verklaringen van de politie tot onbetrouwbare alibi’s – alles leidde terug naar enkele fundamentele vragen: kan je iemands karakter daadwerkelijk kennen? Hoe kan je weten waartoe iemand in staat is? En bovenal: wat doet tijd met onze herinneringen?

Drie van de vijf makers (vlnr): Sarah Koenig, Ira Glass en Julie Snyder. Foto: Meredith Heuer.

Benieuwd? Check de website en beluister/download de afleveringen. Elke donderdag wordt er een nieuwe aflevering geplaatst (de achtste staat sinds vanochtend online).

De eerste, ‘Alibi’, begint zo:

For the last year I’ve spent every working day trying to figure out where a high school kid was for an hour after school one day in 1999. Or, if you want to get technical about it – and apparently I do – where a high school kid was for twenty one minutes after school one day in 1999…